Financieel Jaarverslag Rijk 2013 negeert ten onrechte grenseffecten verkoop tabakwaren

In het Financieel Jaarverslag van het Rijk 2013, dat op Verantwoordingsdag 21 mei 2014 werd gepubliceerd, gaat de minister van Financiën nader in op de redenen voor de tegenvallende accijnsinkomsten op tabakswaren in 2013 (0,5 miljard euro op EMU-basis).

De bewindsman vergeet daarbij een belangrijke oorzaak te noemen, namelijk het feit dat veel consumenten hun rookwaren in de buurlanden België en Duitsland aanschaffen waar de prijzen veel lager zijn.

Volgens de bewindsman zijn de belangrijkste oorzaken van de tegenvallende accijnsopbrengsten  voorraadvorming tegen oude accijnstarieven waardoor de consument ook na 1 maart 2013 pakjes tegen het oude tarief kon kopen en extra aankopen van consumenten in december 2012 tegen oude accijnstarieven. Tevens noemt de minister een negatievere ontwikkeling van de particuliere consumptie dan bij de zogeheten Startnota werd verwacht en een grotere substitutie van sigaretten naar (goedkopere) shag.

Voorraadvorming en het kopen van pakjes tegen de oude prijs zijn nauwelijks van invloed geweest op de tegenvaller voor de schatkist, zoals vanaf begin 2013 is aangetoond met cijfers van de brancheorganisaties NSO (tabaks- en gemakszaken) en de TZN (groothandels in tabaks- en zoetwaren) die periodiek zijn gepubliceerd op www.accijnslek.nl.

Daarentegen speelt de forse toename van het grensverkeer een grote rol, evenals een stijging van de illegale handel in rookwaren. Dit zijn structurele ontwikkelingen die zich in het eerste kwartaal van 2014 hebben doorgezet, zoals eveneens blijkt uit cijfers van de genoemde brancheorganisaties op www.accijnslek.nl.

De belangrijkste gegevens op een rij

  • Op basis van het Lenteakkoord is op 1 januari 2013 de accijns op een pakje sigaretten met 35 cent en op een pakje shag met 60 cent verhoogd. De beoogde opbrengst voor 2013 was € 371 mln.
  • De al bestaande prijsverschillen met België en Duitsland liepen in 2013 verder op tot  € 1 voor een pakje sigaretten en tot € 2,80 voor een pakje shag. Het gevolg was een overstap van consumenten naar lager geprijsde tabaksproducten en toenemende aankopen van sigaretten en shag in de buurlanden.
  • Dit laatste wordt onder meer bevestigd door het TNS-NIPO onderzoek naar de herkomst van shagverpakkingen in 2013.
  • De verkopen van tabaksproducten in België waren eind 2013 hoger dan in Nederland terwijl België bijna 6 miljoen minder inwoners heeft. In 2013 is het volume van tabaksproducten (in stuks en grammen) in België gestegen met 9,7% ten opzichte van 2012. De Belgische overheid heeft nagenoeg € 200 mln. méér accijns opgehaald dan het jaar ervoor. 
  • De Nederlandse tabakswinkeliers hebben in 2013 ruim 13% minder sigaretten en ruim 10% minder shag verkocht. De verkooppunten hebben hun omzetten scherp zien dalen en zijn geconfronteerd met winkelsluitingen.

Binnenlandse verkopen sigartetten en kerftabak

  • De forse accijnsverhogingen en de sterk gestegen consumentenprijzen hebben  tevens de illegale handel en accijnsfraude in sigaretten en shag extra gestimuleerd, ook ten koste van de Nederlandse tabakswinkelier. Onderzoek van KPMG laat zien dat in 2012 meer dan 10% van de Nederlandse consumptie namaak of illegale sigaretten was. Uit onderzoek van TNS-NIPO blijkt dat in 2013 26% van de shagrokers overwoog te kopen via illegale kanalen.
  • De tabaksaccijnzen kwamen in 2013 volgens de accijnsmonitor € 32,7 mln. lager uit dan in 2012. De beoogde meeropbrengst van € 371 mln. is dus niet gerealiseerd. Sterker, het resultaat over 2013 is een tekort van ruim € 400 mln. Ondanks fors hogere accijnzen in 2013 leidt dit tot een drastische verlaging van de accijnsinkomsten (Laffer-effect). Het Financieel Jaarverslag van het Rijk 2013 noemt (op kasbasis) een tegenvaller van maar liefst € 500 mln.

grafiek

  • Voor 2014 is het perspectief somber. Een verdere accijnsverhoging is vanwege de dalende tabaksaccijns uitgesteld tot 1 januari 2015. Maar het winkeltoerisme naar Duitsland en België wordt sterker gestimuleerd door een verdere accijnsverhoging op brandstoffen en alcoholische dranken in Nederland per 1 januari 2014.
  • Dit beeld wordt bevestigd door de binnenlandse verkopen van sigaretten en shag en de inkomsten uit tabaksaccijns over de maanden januari, februari en maart 2014:

Daling accijnsopbrengsten sigaretten en shag

De conclusies die de tabakssector hieruit trekt zijn:

  • De tabaksaccijns als belastinginstrument is uitgewerkt. Onze accijnsmonitor toont aan dat de accijnsbasis is geërodeerd en ondanks forse accijnsverhogingen steeds minder opbrengt.
  • De Laffer-curve laat zien dat hier sprake is van een structurele ontwikkeling die verder wordt versterkt door de accijnsverhoging op tabaksproducten volgend jaar.
  • Een tegenvaller van deze omvang heeft zich bij de tabaksaccijns nog nooit voorgedaan. Het is desastreus voor de tabaksdetailhandel en een directe bijdrage aan de schatkist van België  en Duitsland.
  • NSO en TZN bepleiten daarom het terugdraaien van de accijnsverhoging op tabak van 1 januari 2013 en het niet doorgaan van de volgende accijnsverhoging op 1 januari 2015.