Wéér geen hogere opbrengst Rijk na accijnsverhoging

De voorspellingen van de Accijnsmonitor over de tegenvallende accijnsopbrengsten op tabakswaren in kalenderjaar 2015 zijn uitgekomen.

De accijnsverhoging in 2015 van €80 miljoen heeft er op zijn best voor gezorgd dat de (genormaliseerde) inkomsten voor het Rijk op peil zijn gebleven. Maar de verwachte stijging van de accijnsopbrengst op rookwaren is er dus wéér niet van gekomen. Dat is te concluderen op grond van het onlangs gepubliceerde Financieel Jaarverslag van het Rijk 2015 (zie technische toelichting).

Over een langere periode gezien zijn de genormaliseerde accijnsinkomsten op rookwaren volgens de Accijnsmonitor van 2012 naar 2015 gedaald met ongeveer €56 miljoen, terwijl in deze jaren de accijnstarieven zijn verhoogd met ongeveer €450 miljoen. Dat is een ‘gat’ van ruim een half miljard euro.

Ofwel: de almaar aanhoudende accijnsverhogingen hebben een averechts effect en leveren voortdurend forse tegenvallers op voor de schatkist, terwijl consumenten en ondernemers met tabak- en gemakzaken de dupe zijn.

Daling accijnsinkomsten 2012 – 2015 heeft meerdere oorzaken

De daling van €56 miljoen in de periode 2012 – 2015 is veroorzaakt door een wat lager aantal rokers, door een verschuiving van consumentenvoorkeur naar producten met minder accijns (bijvoorbeeld make-your-own producten) en niet in de laatste plaats door een enorme verschuiving van het aankoopgedrag van consumenten naar onze buurlanden, met name België. De accijnsstatistiek van België spreekt wat dat betreft voor zichzelf.

Het volume rookwaren is in 2015 volgens de Accijnsmonitor verder gedaald met 3,1%. Desondanks is in april 2016 de accijns op shag verder verhoogd, waardoor ook de uitkomst voor kalenderjaar 2016 zich eenvoudig lijkt te voorspellen.

Eerste vier maanden 2016

Uit de cijfers van de Accijnsmonitor over de eerste vier maanden van 2016 blijkt dat het verkoopvolume 0,9% lager lag dan in dezelfde periode vorig jaar, maar de accijnsopbrengst nog wel €1 miljoen hoger. Maar in de maand april stroomden ook de eerste producten met de verhoogde accijns op shag de markt in, waardoor vanaf juni het volledige effect van de hogere accijns op kerftabak zichtbaar zal zijn.

Dan kan de Accijnsmonitor ook pas een indicatie geven of en in welke mate de aanzienlijke prijsverhoging, die het gevolg is geweest van deze accijnsmaatregel, weer tot een verdere ‘vlucht’ van de consumenten naar België heeft geleid.
 
De berekeningen van de Accijnsmonitor tonen jaar op jaar aan dat het kabinet zich rijk rekent met voorspellingen over de accijnsopbrengst uit tabakswaren. De Accijnsmonitor wordt periodiek gepubliceerd op www.accijnslek.nl, een initiatief van de brancheorganisaties NSO (ondernemers met tabak- en gemakzaken) en TZN (groothandels in tabak- en zoetwaren).

Technische toelichting

Op 18 mei 2016 publiceerde het kabinet het Financieel Jaarverslag van het Rijk 2015. Daarin werd een accijns op rookwaren gepubliceerd van €2.222 miljoen in 2015 tegenover €2.633 miljoen in 2014. Op het eerste gezicht dus een forse daling. Maar bij nadere bestudering eigenlijk meer een stabilisering; in elk geval géén verhoging.

De cijfers van het Rijk worden namelijk enorm beïnvloed door grote schommelingen in de voorraden van rookwaren, die voornamelijk plaats hebben gevonden in december 2014. Daardoor was de accijnsopbrengst in 2014 veel hoger dan normaal, maar natuurlijk in 2015 veel lager.

De Accijnsmonitor volgt en voorspelt al een aantal jaren het verloop van de accijnsinkomsten. In de Accijnsmonitor wordt uitgegaan van genormaliseerde accijnsinkomsten. Dat zijn accijnsinkomsten waaruit allerlei voorraadeffecten - op het niveau van zowel fabrikanten als grossiers - geëlimineerd zijn. De afgelopen jaren is gebleken dat de cijfers van de Accijnsmonitor over een langere periode goed aansluiten op de cijfers van het Rijk, maar dat zij veel duidelijker de ontwikkeling aangeven.